50 lat od śmierci bp. Franciszka Jopa - Wspominamy pierwszego Biskupa Opolskiego

24 września 2026 roku mija dokładnie 50 lat od śmierci bp. Franciszka Jopa, pierwszego biskupa diecezjalnego opolskiego. Zmarł 24 września 1976 roku w Opolu. Pięć dni później został pochowany w nawie bocznej katedry Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu, w krypcie pod ołtarzem Matki Boskiej Opolskiej. 

Rocznica jest okazją do przypomnienia jego życia, kapłańskiej i biskupiej posługi oraz roli, jaką odegrał w historii Kościoła na Śląsku Opolskim. Jego droga życiowa obejmowała wiele ważnych wydarzeń XX wieku. Był świadkiem przemian politycznych i społecznych, dwóch wojen światowych, powojennych migracji ludności oraz zmian zachodzących w Kościele katolickim po Soborze Watykańskim II.

Franciszek Jop urodził się 8 października 1897 roku w Słupi Starej. Był najmłodszym z sześciorga dzieci Jana i Rozalii z Karbowniczków. Od 1908 roku kształcił się w rosyjskim gimnazjum w Warszawie. W 1914 roku został przyjęty do Seminarium Duchownego w Sandomierzu. Ze względu na wydarzenia związane z I wojną światową formację seminaryjną rozpoczął jednak dopiero rok później. Po ukończeniu seminarium jego droga naukowa zaprowadziła go do Rzymu. W 1919 roku został skierowany na studia prawa kanonicznego na Uniwersytecie Gregoriańskim. Tam zdobywał kolejne stopnie naukowe – w 1920 roku uzyskał bakalaureat, w 1921 roku licencjat, a w 1922 roku doktorat. W tym samym okresie przyjął święcenia diakonatu, a następnie prezbiteratu. Po studiach został związany z diecezją sandomierską. Przez wiele lat pracował jako wykładowca w tamtejszym seminarium duchownym. Prowadził zajęcia między innymi z prawa kanonicznego, prawa świeckiego, kwestii społecznych, liturgii, ceremonii kościelnych oraz kościelnego prawa publicznego. Prowadził również seminarium z prawa kanonicznego i koło prawnicze.

W latach 1925–1946 pełnił funkcję kanclerza kurii. Zajmował się między innymi opracowywaniem od strony prawnej spraw omawianych na posiedzeniach kurialnych, redagowaniem pism i odpowiedzi. Dbał także o organizację pracy kurii, registraturę i archiwum. Powierzano mu również przygotowywanie listów pasterskich. Jego działalność nie ograniczała się do pracy administracyjnej i naukowej. Po rozpoczęciu pracy w sandomierskim seminarium prowadził działalność duszpasterską w kościele św. Józefa, a później, po objęciu funkcji kanclerza, posługiwał w katedrze.

W kolejnych latach angażował się w różne przedsięwzięcia kościelne i społeczne. Brał udział w organizacji I Diecezjalnego Kongresu Eucharystycznego w Radomiu. Był również związany z Akcją Katolicką, Towarzystwem Wzajemnej Pomocy Kapłanów Diecezji Sandomierskiej oraz innymi instytucjami i organizacjami. W okresie II wojny światowej znalazł się w gronie najbliższych współpracowników biskupa Jana Kantego Lorka. W 1939 roku został delegowany do sprawowania zarządu nad diecezją na wypadek, gdyby władze okupacyjne uniemożliwiły biskupowi lub jego wikariuszowi generalnemu sprawowanie rządów.

24 października 1945 roku papież Pius XII mianował Franciszka Jopa biskupem pomocniczym diecezji sandomierskiej. Święcenia biskupie otrzymał 19 maja 1946 roku w katedrze w Sandomierzu. W kolejnych latach pełnił ważne funkcje w życiu Kościoła w Polsce.

W 1952 roku został wybrany wikariuszem kapitulnym archidiecezji krakowskiej. Był to okres szczególnie trudny dla Kościoła. Władze państwowe podejmowały działania ograniczające działalność kościelną, a duchowni byli represjonowani. Jop starał się w tym czasie dbać o jedność prezbiterium oraz rozwój życia intelektualnego i duchowego duchowieństwa. W czasie kierowania archidiecezją krakowską odwiedził 471 parafii i przeprowadził 211 wizytacji kanonicznych. W protokołach szczegółowo opisywał stan materialny i duchowy odwiedzanych parafii.

W 1956 roku rozpoczął się najważniejszy etap jego posługi związany z Opolszczyzną. 1 grudnia został mianowany przez prymasa Stefana Wyszyńskiego swoim delegatem z uprawnieniami biskupa rezydencjalnego w Opolu. 16 grudnia odbył ingres do prokatedry opolskiej i kanonicznie przejął zarząd nad diecezją. Przed bp. Jopem stanęło wiele zadań związanych z organizacją życia Kościoła w regionie. Opolszczyzna była miejscem, w którym po wojnie spotykały się różne grupy ludności. Mieszkali tutaj zarówno ludzie miejscowi, jak i osoby przybyłe z Kresów Wschodnich i centralnej Polski, ale nie tylko. Jop działał na rzecz integracji duchowieństwa i wiernych pochodzących z tych różnych środowisk. Biskup zajmował się również reorganizacją struktur administracyjnych. Wprowadzał zmiany w strukturach dekanalnych i parafialnych, rozwijał duszpasterstwo specjalistyczne oraz troszczył się o formację kapłanów. Wprowadził między innymi obowiązkowe egzaminy proboszczowskie i reorganizował egzaminy wikariuszowskie. 25 maja 1967 roku Franciszek Jop został ustanowiony administratorem apostolskim w Opolu. Pięć lat później, 28 czerwca 1972 roku, został pierwszym biskupem diecezjalnym nowo utworzonej diecezji opolskiej. Ingres do katedry opolskiej i kanoniczne objęcie urzędu odbyły się 16 lipca 1972 roku.

Jako pierwszy biskup diecezjalny kontynuował działania związane z organizowaniem struktur diecezji. Podejmował działania na rzecz integracji duchowieństwa i wiernych, dbał o formację księży oraz rozwijał duszpasterstwo. Wznowił również działalność diecezjalnego Wydawnictwa Świętego Krzyża i uporządkował działalność wydawniczą kurii.

Ważnym rozdziałem jego działalności była praca związana z Soborem Watykańskim II. Franciszek Jop uczestniczył we wszystkich czterech sesjach Soboru. Zgłaszał postulaty dotyczące spraw duchowieństwa, odnowy liturgicznej oraz zmian przepisów prawnych. Podczas Soboru pracował w Komisji Liturgicznej, która przygotowywała konstytucję o świętej liturgii. Później, w latach 1964–1970, był członkiem Rady do wykonania Konstytucji o świętej Liturgii. Jego działalność miała więc znaczenie również dla procesu wprowadzania reformy liturgicznej w Kościele w Polsce. W latach 1961–1974 przewodniczył Komisji Liturgicznej Episkopatu Polski. Do jej zadań należało przygotowanie reformy liturgicznej w Polsce.

W Diecezji Opolskiej bp Jop kontynuował pracę duszpasterską i organizacyjną. Przeprowadzał działania związane z Wielką Nowenną przed Milenium Chrztu Polski, nawiedzeniem obrazu Matki Bożej Częstochowskiej oraz obchodami milenijnymi. Koordynował także wprowadzanie w diecezji reformy liturgicznej Soboru Watykańskiego II. Wspierał również rozwój kultu świętych związanych z regionem, między innymi św. Jacka, bł. Czesława i bł. Bronisławy. Troszczył się o rozwój formacji duchowej i intelektualnej kapłanów. Organizował konferencje rejonowe, kursy duszpasterskie oraz pielgrzymki duchowieństwa. Źródła opisują go jako człowieka prostego, pokornego i pracowitego. Podkreślają jego ubóstwo, gościnność, dyspozycyjność i bezinteresowność. Jednocześnie wskazują na jego zdecydowanie i konsekwencję w podejmowanych działaniach. Jego wystąpienia miały być rzeczowe i starannie przygotowane.

24 września 1976 roku bp Franciszek Jop zmarł w Opolu. Miał 78 lat. Jego śmierć zakończyła dwie dekady jego posługi związanej z Opolszczyzną. 29 września 1976 roku został pochowany w nawie bocznej katedry Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu, w krypcie pod ołtarzem Matki Boskiej Opolskiej.

Dzisiaj, 24 września 2026 roku, mija 50 lat od jego śmierci. Rocznica ta staje się okazją do przypomnienia człowieka, który był świadkiem wielu przełomowych wydarzeń XX wieku, uczestnikiem Soboru Watykańskiego II oraz pierwszym biskupem diecezjalnym opolskim. Jego nazwisko pozostaje związane z historią Opola i całej diecezji. To właśnie w okresie jego posługi kształtowały się struktury diecezji opolskiej, rozwijało się duszpasterstwo, porządkowano organizację parafialną i podejmowano wyzwania związane z przemianami zachodzącymi w Kościele po Soborze Watykańskim II.

Pięćdziesiąta rocznica śmierci bp. Franciszka Jopa jest więc nie tylko wspomnieniem daty 24 września 1976 roku. To również okazja do przypomnienia historii pierwszego biskupa opolskiego i jego miejsca w dziejach Kościoła na Śląsku Opolskim.